Łowczy koła, za pełną wiedzą i akceptacją zarządu, rozesłał do myśliwych wiadomość, w której zalecił, aby odstrzał mocnych byków łownych obustronnie koronnych dokonywany był w kulminacyjnej fazie rykowiska. W swoim zaleceniu odwołał się do zasad prawidłowej gospodarki łowieckiej oraz niewielkiej liczby byków łownych w rocznym planie łowieckim.
Jak to zwykle w takich wypadkach bywa, nie bacząc na zalecenie łowczego jeden byk łowny obustronnie koronny został pozyskany jeszcze w sierpniu, a drugi w pierwszych dniach września. Wszystko zgodnie z wydanymi upoważnieniami i w ramach planu. Nie trudno się domyślić, że atmosfera w kole zrobiła się nieprzyjemna. Część myśliwych uznała, że zalecenie łowczego nie jest dla nikogo wiążące. Inni stanęli na stanowisku, że został naruszony nakaz, do którego należało się zastosować i że niefortunnych strzelców należy pociągnąć do odpowiedzialności. Kto ma rację w tym sporze?
Hierarchia źródeł prawa
Okresy polowań na zwierzęta łowne, w tym jelenie byki, normuje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (t.j. z dnia 9 grudnia 2022 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 99). Jest to akt powszechnie obowiązujący, który co do zasady nie może być modyfikowany przez przepisy stojące niżej w hierarchii źródeł prawa. W szczególności żadna uchwała organu koła, okólnik, zalecenie czy rozkaz nie mogą być z nim sprzeczne.
Jeśli chodzi o jelenie byki, to zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1a) wskazanego rozporządzenia okres polowań na ten gatunek zależny jest od wieku byka: w drugim roku życia trwa od 21 sierpnia do końca lutego, a na terenie województw dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego, pomorskiego, wielkopolskiego i zachodniopomorskiego – od 1 czerwca do końca lutego, zaś w trzecim i kolejnym roku życia – od 21 sierpnia do końca lutego.
Przytaczany przepis nic nie mówi o tym, w jakiej konkretnie części sezonu na jelenie należy pozyskiwać byki łowne obustronnie koronne. Stąd prosty wniosek, że można to robić od początku do końca ustanowionego okresu polowań, byle zgodnie z posiadanym upoważnieniem, zasadami selekcji i rocznym planem łowieckim. Co więcej, żaden przepis nie przewiduje możliwości wprowadzania zmian w ustanowionych okresach polowań. Istotny wyjątek w tym względzie zawiera art. 44 ust. 2 Prawa łowieckiego, który upoważnia sejmik województwa do skracania, w uzasadnionych przypadkach, okresów polowań na terenie danego województwa. Konieczne jest do tego wydanie uchwały sejmiku, po zasięgnięciu opinii PZŁ i regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych. Mowa jest tu jednak wyłącznie o skracaniu samego okresu polowań na dany gatunek, a nie o modyfikacji struktury odstrzału, czy też o wprowadzaniu nakazu odstrzału samców zwierzyny płowej w wieku łownym o określonej formie poroża tylko w danej części sezonu. Takich kompetencji nie ma tym bardziej ani walne zgromadzenie, ani zarząd koła, ani łowczy.
Oszczędzanie byków łownych
Również obowiązujące zasady selekcji przyjęte w Uchwale nr 582 Naczelnej Rady Łowieckiej z dnia 15 lutego 2023 roku w sprawie przyjęcia zmian w „Zasadach selekcji populacyjnej i osobniczej zwierząt łownych w Polsce oraz zasadach postępowania przy ocenie zgodności odstrzału” w odniesieniu do przedziału czasowego odstrzału samców jeleniowatych i muflonów ze względu na wiek są jedynie zaleceniem. Warto zacytować jej fragment: Zaleca się realizację odstrzału samców w wieku łownym dopiero po rozpoczęciu głównej fazy godów (terminy wskazane pod tabelami), aby umożliwić im udział w kształtowaniu struktury przestrzennej charakterystycznej dla tego okresu, a większości z nich także kojarzenie z samicami. Tym właśnie kierował się łowczy koła, wydając zalecenie odnośnie do momentu odstrzału mocnych byków łownych. O ile jednak pozyskanie zwierzyny poza ustanowionym we wspomnianym rozporządzeniu okresem polowań, czyli w czasie ochronnym, jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 5, a za złamanie samych zasad selekcji grożą kary porządkowe, o tyle nie ma żadnej sankcji za niestosowanie się do zalecenia oszczędzania byków łownych aż do kulminacji rykowiska.
Oznacza to, że myśliwy, który zgodnie z posiadanym odstrzałem, w przewidzianym przez przepisy okresie polowań, ale jeszcze przed kulminacją rykowiska pozyskał medalowego, obustronnie koronnego łownego byka, nie złamał żadnego bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa. Nie może być więc za swój czyn pociągnięty do odpowiedzialności, chyba że do pozyskania doszło z naruszeniem etyki łowieckiej, w nocy lub przy użyciu niedozwolonych urządzeń optycznych. Ale nie za sam fakt niezastosowania się do zalecenia. Jedyne, co może go spotkać, to niechęć ze strony kolegów wynikająca ze zniweczenia wysiłku hodowlanego. Bo samo zalecenie, aby oszczędzać mocne byki czy kozły aż do kulminacji okresu godowego, jest ze wszech miar słuszne, a w niektórych łowiskach wręcz konieczne. Pozostaje jednak tylko zaleceniem, a nie bezwzględnym nakazem, do którego należy się zastosować pod groźbą kary. Żaden organ koła łowieckiego, ani tym bardziej łowczy koła, nie może narzucić obowiązku pozyskiwania samców zwierzyny płowej w wieku łownym czy też łownych byków obustronnie koronnych dopiero od kulminacji rykowiska pod groźbą wyciągania konsekwencji. Tak sformułowana uchwała walnego zgromadzenia powinna zostać uchylona w trybie nadzoru.
Kompetencja walnego zgromadzenia
Istnieje jednak wyjście z tej sytuacji. Z pomocą przychodzi § 36 pkt 11 Statutu PZŁ. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby walne zgromadzenie podjęło uchwałę, że odstrzały na byki łowne wydawane są np. od 20 września. Najwyższy organ koła władny jest przecież ustalić takie, a nie inne zasady wydawania upoważnień do wykonywania polowania indywidualnego. O ile niedopuszczalne byłoby przesunięcie w drodze uchwały ustanowionego w rozporządzeniu okresu polowania na dany gatunek, np. poprzez całkowite wstrzymanie wydawania odstrzałów na kozły czy jelenie byki aż do okresu godowego, o tyle czasowe ograniczenie polowania jedynie na osobniki łowne, przy zachowaniu pełnej możliwości strzelania selektów od samego początku sezonu, wydaje się prawnie dozwolone. Wówczas pozyskanie osobnika łownego ujętego w planie łowieckim, ale przed kulminacją rui czy rykowiska, na posiadany odstrzał selekcyjny nie byłoby zupełnie bezkarne, lecz stanowiłoby podstawę do wymierzenia kary porządkowej przez właściwy zarząd okręgowy. W grę wchodzi również naruszenie uchwały organu koła, ze wszystkimi tego konsekwencjami.
